Blog

Wil jij iedere maand geïnspireerd worden?
Meld je aan voor onze nieuwsbrief en ontvang iedere maand relevante artikelen, nuttige tips, leuke testjes en onderzoeken, inspirerende quotes en meer.

Ja, inspireer mij!

Lessen over werkstress van CEO Camiel Gielkens

‘Drie maanden ben ik nu terug in Nederland. En ik ben ontzettend blij dat het onderwerp stress hier zo op de agenda staat. En dat het aanpakken ook echt een verantwoordelijkheid is van werknemer en werkgever. In China was het wel anders.’ CEO Camiel Gielkens zoomt in op het probleem werkstress, zijn persoonlijke ervaring en leiderschapslessen voor een gezond werkklimaat.

Stress is de grootste beroepsziekte die we hebben. Dat is schrikbarend. Medewerkers moeten steeds meer doen met minder: minder tijd, budget en collega’s. En dat in een context die er morgen anders uit kan zien. Het levert ontzettend veel druk en belasting op.

Grip op ontwikkelingen

Ik heb het dit jaar nog zelf zien gebeuren bij een van onze klanten. Een autogigant vroeg ons om een verandertraject te leiden. Wat bleek het geval? Na honderd jaar auto’s produceren, gaat het niet meer om de pk’s en het design. Maar om innoveren. Digitale diensten. Voorsorteren op de ontwikkelingen in de maatschappij en technologie. En daarin vooroplopen met bijvoorbeeld zelfrijdende voertuigen.

Het gevolg: een lading onzekerheid en stress over rollen, verantwoordelijkheden en beslist ook baanzekerheid. Het ziekteverzuim schoot omhoog en het verloop nam enorm toe. Een situatie die voor iedereen herkenbaar is. En toch, hoe kun je je organisatie en je medewerkers structureel vitaal laten zijn?

Burn-out de wereld uit

Wendbaarheid, veranderkracht en innovatie vragen om andere manieren van (samen)werken. Medewerkers worden geacht zelf de leiding te nemen. De manager die zegt wat je moet doen, is in onze complexe wereld terecht een uitstervend ras. In plaats daarvan heb je te maken met diverse stakeholders die verschillende vragen en verwachtingen bij je neerleggen.

Het werk gaat door, en door, en door. De grens tussen werk en privé vervaagt. Afschakelen wordt lastiger. Ik merk het bij mezelf ook. Zit ik om 21.30 uur nog te bellen met een collega over een project bij een klant. Dat komt jou waarschijnlijk ook herkenbaarder voor dan je misschien zou willen. En het geeft je waarschijnlijk ook een hoop energie om samen ergens vol voor te gaan. Hoe daar een balans in vinden en op de lange manier vitaal blijven?

Als leidinggevenden hebben we een belangrijke rol in het faciliteren van collega’s bij het vinden van die balans. Samen kunnen we burn-out de wereld uit helpen!

Werken vanuit kracht en focus

In tien jaar in China ben ik geen enkele burn-out tegengekomen. Na amper drie maanden in Nederland kan ik al verschillende voorbeelden opnoemen van burn-outs in mijn directe omgeving. Wat ik in China zag, is dat het fenomeen onbespreekbaar is. En dat collega’s met stressklachten liever ontslag namen dan het probleem op tafel te leggen en het ook een probleem van de werkgever te maken. Dat werkt uiteraard niet, dat is je hoofd in het zand steken.  

Wat me ook opvalt in Nederland en wat ik minder herken in de Chinese context, is de wens om altijd maar alle ballen in de lucht te houden. We willen succesvol zijn op het werk. En onze kinderen opvoeden. En een leuke partner zijn. En tijd besteden aan onze vrienden en hobby’s. En gezond leven. En een mooi huis. We willen alles en wel nu. Die wens is onmogelijk te realiseren.

Misschien dat ze in China wat makkelijker kiezen voor wat zij zelf belangrijk vinden. Dat draait meestal om werk en de directe familie. Alleen als er meer welvaart is, komen andere zaken zoals hobby’s en vrienden in beeld.

Regisseur van een gezond werkklimaat

Ikzelf heb altijd een bewuste keuze gemaakt in het kiezen van mijn prioriteiten. Mijn leven draait om mijn gezin, werk en hobby’s zoals sporten met vrienden en kunst kijken. Ik accepteer dat ik niet alles kan doen wat ik graag zou willen. Ken je prioriteiten en richt je daarop. Ben je dan vrij van werkstress? Niemand ontkomt aan een (gezonde) dosis stress. Ik ook niet, maar herken aan mijn ademhaling wel wanneer ik de grens over ga. Daar kan ik dan op acteren.

Uiteraard heeft iedere werknemer een verantwoordelijkheid om zorg te dragen voor de eigen vitaliteit. En is het de taak van het management om stresssignalen te herkennen, daar op individueel niveau wat mee te doen en vooral ook een positief werkklimaat te creëren.

Hierbij vanuit mijn eigen ervaring een aantal tips om stressvermindering op de werkvloer serieus aan te pakken.

Waar kom je je bed voor uit?

Het begint met betekenisvol werk bieden. Wat is de why van de organisatie? Waar werken we aan met z’n allen? Uit eigen onderzoek onder 1.263 werkenden blijkt dat slechts een kwart de why van hun organisatie kent. Daar valt dus veel te winnen. Het is belangrijk dat medewerkers de toegevoegde waarde kennen. En weten hoe zij daaraan bijdragen. Maak dat zichtbaar en praat erover met medewerkers.

Tip: vraag medewerkers waar ze echt trots op zijn, de momenten dat ze teleurgesteld waren en wanneer ze zelfs echt boos waren. Voer vanuit hun antwoorden gesprek over de kernwaarden en de why van de organisatie. Waar doen we het nu eigenlijk voor?

Stel ook samen vast in hoeverre de persoonlijke waarden aansluiten bij die van de organisatie. Wat vindt de medewerker belangrijk? Waar gelooft hij of zij in? Wat kun je samen doen aan een betere match? Stress ontstaat wanneer iemands persoonlijke waarden onvoldoende aangesproken worden. Ikzelf vind naar elkaar luisteren bijvoorbeeld heel belangrijk. Wanneer deze waarde in de knel komt, raak ik veel energie kwijt.

Sterke kanten kwijt kunnen

Daarnaast zijn autonomie en ruimte om je talenten in te zetten cruciale bouwstenen van een goed werkklimaat. Bied medewerkers de kans om zelf invulling te geven aan de manier waarop zij hun werk doen. Om zelf tot oplossingen te komen, zelf initiatief te nemen. Wanneer je mensen dan ook betrekt bij de besluitvorming, voelen zij zich betrokken. Bedenk dus eens: hoeveel vragen stel je op een dag? En hoe laat je je waardering zien?

Ook wil je de juiste mensen op de juiste plek inzetten. Dat kan nooit voor honderd procent, maar het gaat erom dat medewerkers hun sterke kanten kunnen benutten. Uit ons onderzoek blijkt echter dat slechts 34% van de medewerkers (pdf) vindt dat zij echt gestimuleerd worden hun sterke kanten in te zetten. Een duidelijke roep om verandering.

Ieders unieke bijdrage omarmen

Als laatste voeren samenwerking en betrokkenheid de boventoon bij het creëren van een positief werkklimaat. Dat gaat over waardering en een collectief gevoel stimuleren. Samen naar een doel toewerken. Samen een uitdaging beetpakken. Ieder vanuit zijn of haar eigen talent. En duidelijk maken wat ieders unieke bijdrage is en dat waarderen.

Het gaat ook om vertrouwen creëren. Door respectvol met elkaar om te gaan. Door elkaar op een prettige manier aan te spreken. En door te accepteren dat iedereen anders is. Slechts 24% van de respondenten (pdf) aan ons onderzoek ervaart daadwerkelijk waardering voor het werk. En een derde vindt dat samenwerking en betrokkenheid worden bevorderd. Terwijl leiders daar toch zeker de nadruk op moeten leggen. Succes behaal je tenslotte niet alleen.

Prettig communiceren begint met goed luisteren, laten zien dat je de ander begrijpt door kort samen te vatten wat de ander heeft gezegd en vervolgens een verdiepende vraag te stellen.

Neem de stap voorwaarts

Als leiders hebben we allemaal een grote verantwoordelijkheid om te zorgen voor een positief werkklimaat. Samen kunnen we burn-out de wereld uit helpen. Je medewerkers verdienen het, je organisatie verdient het en jij verdient het.

Laten we samen zorgen dat werkstress minder grijze haren oplevert. Dat burn-outs de uitzondering op de regel worden. Zodat de vitaliteit van de organisatie bijdraagt aan goede prestaties en het behalen van de doelstellingen.

Gratis inspiratieworkshop

Een goed en gezond werkklimaat creëer je niet alleen. Het werkt om een actieteam te vormen met collega's uit verschillende lagen van de organisatie. En samen de schouders eronder te zetten met concrete, actiegerichte stappen. Benieuwd hoe je jouw organisatie in beweging brengt met deze Actieteamaanpak? Vraag dan de gratis inspiratieworkshop aan.

Vraag aan

Lees verder

Deelnemer en onderzoeker tegelijk met de Actieteamaanpak

Werk en de manier van werken verandert. Dat vraagt veel van medewerkers die hun rol binnen de organisatie zien veranderen en op een andere manier invulling geven aan hun werk. Hoewel organisaties vaak van bovenaf allerlei veranderprocessen doorvoeren, loopt deze eenzijdige benadering in de praktijk vaak op niets uit. Bij de Actieteamaanpak is dat een ander verhaal.

Nieuwe gedragspatronen aanleren
Organisatieveranderingen en roltransities zijn ingrijpende gebeurtenissen voor werknemers die niet zomaar aan te sturen zijn met een protocol of beleid. Het is voor mensen moeilijk om vertrouwde handelingspatronen kritisch te herzien, en om te gaan met een veranderende opvatting over wat goed werk precies is. Dat vraagt om een mindshift met nieuwe gedragspatronen en een reflectie op de rol in het team, en het team als geheel.

Duurzame gedragsveranderingen
In verschillende praktijkvoorbeelden heeft de Actieteamaanpak bewezen om effectieve en duurzame gedragsverandering te bewerkstelligen. Met deze methodologie wordt ruimte voor medewerkers uit allerlei lagen van de organisatie gecreëerd om te experimenteren met nieuw gedrag. Door middel van (zelf)onderzoek ontdekken zij wat beter kan of anders moet. Hierdoor ontstaan nieuwe, waardevolle inzichten en perspectieven over knelpunten en verbeterpunten in de organisatie, en wie of wat daar verantwoordelijk voor is.

Actieteamaanpak van A tot Z
De actieteamaanpak start met een contact- en contractfase waarin het voorlopige thema wordt besproken. Daarna wordt in een startsessie de focus van het onderzoek bepaald, inclusief de rol van de onderzoeker en de verwachtingen van de deelnemers.

In de volgende twee fasen staan afwisselende onderzoekssessies en praktijkperiodes. centraal. In de praktijkperioden doen deelnemers opdrachten – deze hebben eerst het karakter van observaties, maar worden gaandeweg steeds experimenteler van aard.

De verzamelde informatie wordt tijdens onderzoekssessies besproken, en leiden tot nieuwe vragen en experimenten voor volgende praktijkperiodes. Door dit zogenaamde ‘responsive focussing’ ontstaat er geleidelijk steeds meer inzicht op het vraagstuk en wat er nodig is om daarmee aan de slag te gaan. 

Iedereen is onderzoeker
Bij de Actieteamaanpak zijn deelnemers dus tegelijk onderzoekers: ze gaan in de organisatie op zoek en daarna aan slag met hun bevindingen. Het is daarom belangrijk dat de deelnemende groep medewerkers afkomstig is uit verschillende functies en niveaus binnen de organisaties: zo wordt een enkele dominante stem vermijd, is de informatie rijk en divers, en wordt de informatie verzameld door de mensen die er ook daadwerkelijk iets mee moeten doen.

Positiviteit stimuleert verandering
Verschillende praktijkvoorbeelden hebben laten zien dat medewerkers in met de Actieteamaanpak meer waardering krijgen voor wat er goed gaat in de organisatie. Er wordt niet meer uitsluitend in problemen gedacht, maar juist welke positieve dingen nog beter kunnen. Iets wat niet goed werkt wordt dan een kans voor verandering, in plaats van een irritatiebron. 

Zo’n positieve visie stimuleert verandering omdat medewerkers ontdekken dat ze zelf invloed kunnen uitoefenen op een knelpunt. Mensen ontwikkelen het besef uitdrager te kunnen zijn van hun eigen ideeën die tijdens de experimenten worden bedacht.

Veilige ruimte
De Actieteamaanpk schept een veilige ruimte waarin mensen leren hoe belangrijk het is om eerlijk te zijn over hun negatieve en positieve ervaringen in hun werk. Nieuwe perspectieven van andere mensen over dezelfde kwestie wordt als verrijkend en verhelderend ervaren. Leidinggeven hebben hier ook baat bij: waar de schuld eerder bij hen werd gelegd, ontstaat er in het actieonderzoek ruimte om te kijken waar de oorzaak en verantwoordelijkheid ligt.

Nieuwe kijk op de werkelijkheid
De Actieteamaanpk zorgt ervoor dat medewerkers met elkaar een frisse, nieuwe blik ontwikkelen op de werkelijkheid en de vraagstukken die daarin belangrijk zijn. Verandering wordt met de Actieteamaanpak een dynamisch, inzichtelijk proces waar iedereen actief aan bijdraagt, in plaats van een ongrijpbaar concept.

Gratis inspiratieworkshop

Benieuwd naar meer voordelen van de Actieteamaanpak? Ondek of de methode van jouw organisatie naar een hoger niveau kan tillen. Vraag de gratis inspiratieworkshop aan.

Vraag de gratis workshop aan

Lees verder

Hoe manage je stress op de werkvloer?

Voor een deel zit omgaan met stress in de aard van het beestje. Een ander deel is aangeleerd. En niet alle vormen van stress zijn slecht. Senior consultant Wim Geerts legt uit waarom werkstress zo lastig te managen is. Maar hoe je toch een serieuze poging kunt doen.

Geen stempel
Voor veel mensen voelt stress als persoonlijk falen. Je hebt het in je of niet. Is dat werkelijk zo? Is stressgevoeligheid een persoonskenmerk? Geerts: ‘Zo eenvoudig kun je geen stempel op iemand drukken. Hoe gevoelig iemand voor stress is, heeft alles te maken met hoe je in het leven staat.’

Hart voor de zaak als stressfactor
‘Die houding is gedeeltelijk aangeboren, gedeeltelijk aangeleerd. Of je opgewassen bent tegen stressvolle situaties op het werk heeft veel te maken met je overtuigingen. Bijvoorbeeld loyaliteitsgevoel, de angst om te falen, plichtsbesef.’

Bikkelen of vertrekken?
‘Als die instellingen sterk vertegenwoordigd zijn, heeft iemand een grotere kans om een burn-out te krijgen. Als die in veel mindere mate aanwezig zijn, dan laat iemand het vaak niet zover komen. En zal hij of zij bijvoorbeeld eerder nee zeggen of eieren kiezen voor zijn geld.’

Als het kalf verdronken is…
‘Je kunt overigens je stressbestendigheid wel vergroten door te onderzoeken welke overtuigingen je hebt. En hoe je die kunt veranderen. Maar dat kost tijd en energie. Meestal pakken mensen dit pas op als ze al over de grens zijn heen gegaan. Dat is dan ook wat mensen met een burn-out positief aan hun uitval vinden. Je leert je grenzen kennen en weet hoe je ze kunt bewaken.’

Gezonde en ongezonde stress

De ontlading is groot. Twee maanden heeft het team keihard gewerkt om het project succesvol af te ronden. Overwerkavonden met pizza, gedeelde frustraties en gezamenlijke successen. Het was de stress allemaal waard. Het trotse team heft het glas. Proost!

Is stress altijd negatief? Geerts: ‘Stress is echt niet altijd slecht. Er zit een verschil in gezonde en ongezonde stress. Gezonde stress houdt je alert en helpt je om te kunnen presteren. Er zijn altijd pieken en dalen. Als de gemiddelde lijn door die pieken en dalen mooi horizontaal blijft lopen, is er niet veel aan de hand. Het gaat om de balans.’

Iedereen maakt kans op een burn-out
De een heeft een gezondere werkhouding dan de ander. Je kunt daar niet op selecteren. We zijn gecharmeerd van mensen die zich vol inzetten en erg betrokken zijn. Die eigenschappen gaan vaak samen met stressgevoeligheid. Geerts: ‘Je kunt moeilijk van tevoren zeggen of iemand stressbestendig is. Iedereen kan eraan onderdoor gaan, de externe invloeden, zoals de organisatiecultuur, spelen ook een grote rol.’

Preventie
‘Als iemand te veel of te moeilijke taken op zijn bordje blijft krijgen, dan komt er een moment dat het te veel wordt. De belangrijkste vraag is: geeft iemand dat op tijd aan? En krijgt hij de kans om dat aan te geven? De focus moet liggen op preventie van die stijgende stresslijn.’

De verleiding van enthousiasme
De rol van de teammanager blijft een lastige. Van bovenaf worden er opdrachten gegeven. Wat mag je verwachten van de medewerkers in je team? En hoe bescherm je hen? Geerts: ‘De verleiding is enorm om als leidinggevende te veel gebruik te maken van de betrokkenheid en het enthousiasme van medewerkers. Het is natuurlijk fijn als iemand er vol voor gaat. Maar dat heeft een keerzijde.’

Fijn voor de korte termijn
‘Een medewerker heeft zelf vaak niet door af te stevenen op een burn-out. Die persoon geeft zelf geen grenzen aan. Dan is het voor een manager lastig voor iemand te beslissen dat de werkbelasting te groot wordt. En dat keiharde werken lijkt in je voordeel. Op de korte termijn haal je met je team de van bovenaf gestelde doelen. Op de langere termijn werpt de te hoge belasting van medewerkers echter niet zijn vruchten af.‘

Vitaliteit als KPI
‘Vaak wordt een leidinggevende eenzijdig beoordeeld op de resultaten en minder op de vitaliteit van zijn team. Dat zou in balans moeten zijn. Als medewerkers bij bosjes uitvallen, doe je iets niet goed. En dan haal je die opgelegde doelen zeer zeker niet.’

Tegengas geven
‘De consequenties van werkstress moet een manager in het achterhoofd houden en zich bewust zijn van de eigen rol daarin. Hoe lastig het ook is: je hebt een keuze. Je kunt je mensen op blijven jagen, of je kunt tegengas geven naar boven toe als daar te veel op de korte termijn wordt gefocust. Het eerste is het makkelijkst, het laatste is het meest effectief. Op de lange termijn.’

De oplossing
Iedereen is erbij gebaat dat er zo min mogelijk mensen uitvallen met een burn-out. Dus organisaties stellen vanaf nu geen onhaalbare doelen meer. En medewerkers geven tijdig aan wanneer het allemaal te veel dreigt te worden. ‘De realiteit is helaas anders. Gedrag en cultuur heb je niet zomaar veranderd. Maar ik zie wel organisaties die bewust bezig zijn met het oplossen van dit probleem.’

De People Manager
‘Ik heb een aantal klanten dat kiest voor een andere invulling van functies. Zij hebben echte People Managers, die als leidinggevende niet resultaatverantwoordelijk zijn, maar alleen bezig zijn met samenwerking tussen medewerkers en hun vitaliteit en ontwikkeling. Projectleiders zijn verantwoordelijk voor het behalen van harde doelstellingen. Als een projectleider een medewerker nodig heeft in zijn team, vindt er een gezonde onderhandeling plaats met de People Manager over de inzet van de medewerker.’

‘Een dergelijke verdeling zou wel eens een deel van de oplossing kunnen zijn. Ik vind het een positieve ontwikkeling in ieder geval. Ik hoop dat goed voorbeeld doet volgen!’

Aan de slag met een positief werkklimaat

Wil jij weten hoe je werkdruk en stress kunt verminderen in jouw organisatie? Vraag dan een gratis inspiratieworkshop aan. Jouw medewerkers gaan in de workshop oefenen met de Actieteamaanpak. Met kleine, concrete stappen, behalen jullie grote doelen. 

Vraag de workshop aan

Lees verder

8 oorzaken van werkstress en ongewenst gedrag

Schouten & Nelissen ondersteunde in samenwerking met het ministerie Sociale Zaken en Werkgelegenheid 20 organisaties bij de aanpak van werkstress en ongewenst gedrag. We vroegen de deelnemende organisaties naar wat zij als belangrijkste oorzaken zien.

#1 Niet gelukkig met werk

Medewerkers ervaren soms werkstress, omdat zij niet blij zijn met hun baan. Het is lastig om toe te geven. En om er iets mee te doen. Ze blijven daarom ‘hangen’ in werk dat ze niet leuk vinden. Dat levert niet zozeer werkdruk op, maar wel stress en ontevredenheid.

#2 Te weinig of te veel eigen autonomie

Medewerkers vinden het prettig om invloed te kunnen uitoefenen op hun werk en werkwijze. Slechts uitvoerder zijn van beleid, levert ontevredenheid en stress op. Aan de andere kant voelt niet iedereen zich prettig bij te veel autonomie. De overgang naar zelfsturende teams kanbijvoorbeeld onveilig voelen. Medewerkers hebben dan het gevoel alles zelf te moeten uitvinden. Goede begeleiding is cruciaal.

#3 Te veel focus op wat nog moet

Vaak leggen medewerkers de focus wat niet is gelukt. Er ontstaat een negatieve flow. Steeds vaker gaan zij ontevreden naar huis gaan. Want het is weer niet gelukt om de hele ‘to-do-lijst’  weg te werken. Terwijl er zoveel wel is afgerond. Meer oog voor wat wel is gelukt en meer complimenten naar elkaar kunnen hierbij helpen.

#4 Snelle groei van de organisatie

Als een organisatie een snelle groei doormaakt, is het oppassen geblazen. Groei betekent toenemend werk. Soms komt de focus dan zo op het werk komen te liggen, dat aandacht voor elkaar op de achtergrond raakt. Ongewenst gedrag ligt dan op de loer. Er onstaan vaak culturen binnen een cultuur. 

#5 Combinatiedruk

Vaak ontstaat werkstress niet alleen door drukte op het werk, maar ligt de oorzaak in een combinatie van factoren. Dat kan zijn, omdat een medewerker een baan combineert met zorg voor jonge kinderen of de zorg voor een (hulpbehoevende) ouder. Ook een druk sociaal leven kan zorgen voor stress. 

#6 Veranderende wet- en regelgeving

Als wetgeving of regels veranderen, kan dat een groot effect hebben op de werkvloer. Dat is bijvoorbeeld het geval in de zorg. Daar zorgden de decentralisaties (de overgang van financiering naar de gemeente) voor een andere werkwijze. Dat leverde onzekerheid op bij medewerkers en daardoor stress.

#7 Tijdelijke contracten

Ook de beperking in tijdelijke contracten levert werkdruk op. Mensen hebben het gevoel dat ze zich in slechts twee jaar moeten bewijzen. Ze gunnen zich te weinig tijd om goed in te werken en pakken alles op. Soms ook is het voor organisaties niet mogelijk om vaste contracten te bieden. Dat betekent dat elke twee jaar een nieuw iemand moet worden ingewerkt. Met werkdruk voor de ‘achterblijvers’ als gevolg.

#8 Verharding in de maatschappij

In beroepen waarin veel contact is met mensen, zoals het onderwijs en de zorg, ervaren steeds meer medewerkers dat dit contact moeizamer of soms zelfs grimmiger verloopt. Mensen zijn mondiger en veeleisender. Soms ook is er sprake van agressie. Dat levert veel onveiligheid op voor medewerkers en daarmee werkstress.

Gratis workshop!

Heeft jouw organisatie ook te maken met stress op de werkvloer? En wil je weten hoe je van een negatieve, een postieve spiraal maakt? Vraag dan een gratis inspiratieworkshop aan. Met de Actieteamaanpak behaal je grote resultaten met kleine stappen. 

Vraag de workshop aan -> 

Lees verder

Burn-outpreventie is maatwerk

Waarschijnlijk zijn werkdruk, stress en burn-out onderwerpen waar jouw organisatie ook regelmatig mee te maken heeft. Veel bedrijven lijken zelf met de handen in het haar te zitten. Zij weten niet goed hoe zij preventie effectief vorm kunnen geven. Dat is ook lastig. Wat iemand onder stress verstaat, verschilt van persoon tot persoon. En de manier waarop je als leidinggevende kan helpen bij het voorkomen van stress is echt maatwerk.

Grens bereikt

Samen betalen we per jaar 2,4 miljard aan verzuimkosten door psychische klachten zoals overspannenheid en burn-out (bron: Arbobalans TNO). Niks doen ter preventie heeft dus consequenties. En niet alleen financieel. De grens aan wat werknemers nog acceptabel vinden aan stress en belasting is inmiddels op veel plekken bereikt. 

Eenheidsworst als valkuil

De valkuil bij het oplossen van werkstress is dat werkgevers vaak de verkeerde aanpak kiezen. Zij kiezen in veel gevallen voor een one-size-fits-all-oplossing voor een complex en meervoudig vraagstuk. Er is niet één passend recept van de juiste voorwaarden voor een goede werkbalans dat alle werknemers past.

Wat voor de ene medewerker een uitdagend en energiegevend werkpakket is, kan voor een collega net te veel zijn en hem of haar uitputten. Een goede werkbalans is heel persoonlijk. En gaat verder dan bijvoorbeeld alleen de mate van werkdruk.

Een oplossing start met inzicht in werkbeleving en de eigen behoeften. Maar ook met de eigen grenzen kennen. Dit geldt zowel voor het management als voor medewerkers.

Voor iedereen een rol bij preventie

Leidinggevenden moeten zich bewust zijn van hun rol en invloed op passie en energie binnen hun team. Maar ook op werkdruk en -balans in organisaties. Voor medewerkers zelf is er ook een belangrijke rol weggelegd. Zij moeten leren en ervaren hoe zij zelf de regie kunnen nemen op een gezonde werkbalans.

Kleine veranderingen, groot verschil

Soms maken kleine veranderingen in de manier waarop je in het team het werk organiseert een groot verschil in bijvoorbeeld werkdruk en stress. Dit kan ook door bewust sterktes van de individuele teamleden inzetten.

Zo geeft het werk niet alleen nog meer energie, plezier en voldoening. Maar is het logischerwijs ook gemakkelijker om goed te presteren. Dat merken niet alleen de collega’s uit het team, maar is ook direct merkbaar voor klanten.

Maatwerk centraal

Geen eenheidsworst, maar een aanpak waarbinnen maatwerk centraal staat. Het wetenschappelijk onderbouwde PEP-talk is een internationaal gelauwerd activatieprogramma dat is samengesteld op basis van deze inzichten. Een pragmatische aanpak gebaseerd op wetenschappelijke studies.

Lager risico op burn-outklachten

En de aanpak werkt! Het activatieprogramma is afgelopen jaar met zowel medewerkers als leidinggevenden van een Nederlandse multinational binnen health technology doorlopen. Na afronding van het programma nam onder de deelnemers het risico op burn-out klachten significant af, van 39% naar 14%.

Omdat medewerkers en leidinggevenden samen een rol in het programma hebben, ontstaat er meer bewustwording en dialoog over balans in het werk. Doen en ervaren op de werkvloer staan centraal. Deze hands-on-benadering van de interventie brengt echt de beweging op gang.

Advies nodig?

Wil actief aan de slag met de preventie van burn-outs? Onze consultants denken met je mee. Een analyse van het probleem en een passende oplossing zorgen voor een positief werkklimaat. Bel een van onze adviseurs op 0418 - 683 440. Of vul het contactformulier in.  

Vraag advies aan

Lees verder

Anti-stresstips die wél langdurig werken

Rust. Resetten. Maar hoe? Minder hard werken is geen optie. Minder verplichtingen ook niet. En die goedbedoelde ontspanningstips? Tja, daarmee krijg je niet écht grip op dat opgejaagde, vermoeide gevoel. Tijd om de oorzaak van je stress aan te pakken in plaats van de symptomen. En dat begint hier!

#1. Wring je niet in allerlei bochten

Van stressgevoelens wil je snel afkomen. Maar dan verzin je (onbewust) allerlei copingtechnieken. Om rust in je hoofd te krijgen, ga je bijvoorbeeld nog harder werken. Of je stelt uit wat je lastig vindt. Het probleem is daarmee niet opgelost, maar wordt juist erger.

Het is menseigen om de pijn van stress niet te willen voelen. Beter is het om de realiteit onder ogen te zien. Accepteer dat dingen niet gaan zoals jij graag zou willen. Erken dat je gestrest bent. En dat dat naar voelt.

Door vervolgens je copingstrategie te herkennen, kun je stoppen met jezelf in allerlei bochten wringen. En bewustere keuzes maken voor een passende en structurele oplossing voor jouw stressveroorzakers.

#2. Lach om je eigen gedachten

Neem je jouw gedachten heel serieus? Dan kunnen ze zomaar met je aan de haal gaan, dingen opblazen en voor stress zorgen. Bouw daarom een moment in om te reflecteren op je negatieve gedachten. Observeer ze eens, zonder hier direct in mee te gaan of erover te oordelen.

Dit helpt je om gedachten te accepteren voor wat ze zijn: hersenspinsels en fantasieën. Een gedachte is immers nog geen feit. Met dat inzicht kun je gemakkelijker relativeren en creëer je rust.

Vaak zijn dingen tenslotte lang niet zo erg als we onszelf voorhouden en komt alles op z’n pootjes terecht. En zit je onverhoopt toch middenin een vervelende situatie? Bedenk dan dat overal een einde aan komt.

#3. Maak je los van schaamte

Zeg eens, wat doe jij allemaal fout? Je schamen voor je gebreken kost veel energie. Daarnaast wring je jezelf waarschijnlijk in allerlei bochten in een poging je zelfbeeld te redden. Met een lading stress tot gevolg. Het kan ook anders!

De angst om te falen kan zich uiten op verschillende manieren. Denk aan alles wat je doet drie keer controleren. Conflicten en lastige beslissingen uit de weg gaan. Of jezelf en anderen overschreeuwen om jezelf te bewijzen. Maar dat negatieve gevoel over jezelf blijft aanwezig.

De enige oplossing is je schaamte loslaten. Je mag er tenslotte zijn, inclusief je imperfecties. Vergeef jezelf voor je fouten en stop jezelf te vergelijken met anderen. Hoe lastig ook, stel je kwetsbaar op en praat over de dingen waarvoor je je schaamt. Wat een kracht schuilt daarin!

#4. Stel je eigen wensen voorop

Overmatige stress is een signaal dat je te veel energie steekt in voor jou onbelangrijke dingen. Wat wil je eigenlijk écht in je leven? Waar geloof je in? Wat je doet, draagt hier waarschijnlijk onvoldoende aan bij. Een druk en vol leven is geen enkel probleem, zolang dit in het teken van jouw intrinsieke motivatie staat. Dat geeft energie.

Luister daarom naar jezelf en je wensen. Op basis daarvan kun je prioriteiten stellen en beter kiezen waar jij je energie en tijd aan besteedt. Want die kun je maar één keer uitgeven! Stel dus grenzen en creëer ruimte voor wat jij wilt.

#5. Herinner dat je een keuze hebt

Je leidinggevende, collega’s, partner, vrienden, de buren… iedereen wil iets van je. Maar uiteindelijk ben jij degene die bepaalt of je daar tijd en energie aan wilt besteden. Verander daarom het woordje ‘moeten’ eens in ‘mogen’ of ‘willen’.

Bedenk ook kritisch of je wel achter alle verplichtingen staat. En welke energie kosten en juist geven. Vanuit daar kun je de energievreters stuk voor stuk gaan beperken. Energievreters zullen er altijd zijn, maar hoeven niet je leven te beheersen.

Wat kun je doen? Bijvoorbeeld jezelf beschermen tegen de problemen van anderen. Bedenk of het jouw verantwoordelijk is. Nee? Dan kun je best adviseren, maar je gaat het probleem niet op jouw schouders nemen en oplossen. Is er een probleem dat wél jouw verantwoordelijkheid is, stop dan met klagen en onderneem actie.

#6. Leef nu, niet vroeger of later

Denk je vaak terug aan negatieve gebeurtenissen? Of maak je je druk om zaken die misschien gaan spelen? Bedenk dat je het verleden niet kunt veranderen en ook weinig controle hebt op hoe dingen zich gaan ontvouwen. De realiteit pakt vaak anders uit dan je had bedacht.

Met piekeren en zorgen maken bereik je meestal niets. Immers, als er een oplossing bestaat waar jij grip op hebt, hoef je niet te piekeren, maar ga je dit gewoon aanpakken. Piekeren is daarom een poging om controle te krijgen op oncontroleerbare situaties. En het vraagt vreselijk veel energie.

Betrap je jezelf op gepieker, focus je dan op het nu. Wat gebeurt er op dit moment? In jezelf en in je omgeving? Het nu is het enige moment dat er écht is, de rest bestaat alleen in jouw gedachten.

#7. Kom je angsten onder ogen

Veel gedrag komt voort uit angst. Je zegt bijvoorbeeld geen 'nee' uit angst onaardig gevonden te worden. Je doet extra lang over je werk uit angst fouten te maken en af te gaan. Je speelt de baas uit angst niet serieus genomen te worden. 

Angst is een vervelende emotie die je liever niet voelt. Je wilt ook vooral niet laten zien dat je angstig bent. Maar dit levert veel stress op. Door de angst weg te drukken, ga je ineffectief gedrag vertonen en wordt de stress steeds erger.

Probeer de angst eens te omarmen. Dat wil zeggen: erken de angst, durf het te voelen en veroordeel jezelf er niet om. Hierdoor schiet je niet direct in een automatische reactie, maar creëer je ruimte voor effectiever gedrag. Zo neemt de angst stukje bij beetje af en je zelfvertrouwen toe.

#8. Vergeet andermans meningen

Ben je veel bezig met wat anderen vinden? Dan gaan er waarschijnlijk vaak gedachten door je heen zoals: 'ze vinden dit vast een slecht idee' of 'ze vinden me vast dom als ik dit zeg'. Je vult dingen in voor anderen en past je daarop aan. Omdat je jezelf wilt bewijzen en ertoe wilt doen. Dat kost veel energie.

Besef dat je niet weet wat anderen denken. Dat zijn altijd aannames. Stop dus met denken voor anderen, want je weet pas echt hoe het zit als je het vraagt. Daarnaast kun je je afvragen of de mening van anderen wel zo belangrijk is. Die mening is in ieder geval zéker niet waardevoller dan jouw eigen mening! Al helemaal niet als het gaat om keuzes in jouw eigen leven. Het is jouw leven, dus jij bepaalt of je links- of rechtsom gaat.

#9. Juich wanneer je faalt

Fouten zijn een kans om te leren en ontwikkelen. Wil je fouten vermijden, dan neem je geen risico’s en blijf je doen wat je altijd al deed. Je wordt krampachtig en ook dat is een energievreter.

Laten we wel wezen, falen is niemands hobby. Maar om je doelen te bereiken, moet je accepteren dat fouten maken erbij hoort. Leren, proberen, vallen en weer opstaan, dat is groei. Je doet jezelf tekort als je stil blijft staan uit angst voor fouten. Wees trouw aan wat je wilt bereiken.

#10. Spreek je worstelingen uit

Ben je gestrest, dan kan dat als een soort falen voelen. De belasting die op jouw schouders rust en het tempo waarin je werkt en leeft, blijken niet bij jou te passen. Dan is het misschien verleidelijk om je groot te houden. Maar open zijn over je problemen lucht enorm op. 

Door je kwetsbaar op te stellen, kunnen anderen met je meedenken. Misschien hebben zij ervaringen of inzichten waar jij iets aan hebt. Vind je dit lastig? Besef dat de grens van wat je aankunt voor iedereen anders is. Daarin is geen goed of slecht. Je hoeft je dan ook niet schuldig te voelen omdat je niet aan alle verplichtingen kunt of wilt voldoen.

Ontdoe je van stress

Ben je op zoek naar meer begeleiding en ondersteuning? Neem dan eens een kijkje bij onze vitaliteitstrainingen. Hier ontvang je alle middelen om grip te krijgen op stress en werkdruk. Liever doelgericht aan de slag met jouw valkuilen? Misschien is persoonlijke coaching dan iets voor jou.

Bekijk de trainingen

Lees verder

'Nee' zeggen zonder schuldgevoel

Je denkt 'nee'. Toch komt er een 'ja' over je lippen. Uit plichtsgevoel, omdat je aardig wilt zijn of een conflict uit de weg gaat. Hoe dan ook, je baalt dat je met tegenzin toegeeft. Ontdek hoe je grenzen stelt zonder je daar slecht bij te voelen.

4 reminders voor jezelf als je 'ja' dreigt te zeggen (zonder dit te willen)

#1.

Realiseer je dat ‘nee’ zeggen tegen een ander, hetzelfde is als ‘ja’ zeggen tegen jezelf.

#2.

Bedenk dat je jezelf én de ander tekort doet als je niet achter jouw instemming staat. Je doet het met tegenzin of maar half-half. Daar heeft niemand iets aan.

#3.

Jij hebt het recht om ‘nee’ te zeggen. Net zoals alle mensen. ‘Nee’ zeggen heeft zelfs een positief resultaat. Naast dat jij je meer kunt focussen op wat echt belangrijk is, krijgen anderen ook meer respect voor jouw waardevolle tijd. Wie vaak ‘ja’ zegt, wordt sneller voor lief genomen.

#4.

Als je ‘nee’ leert verkopen, trek je niet meer aan het kortste eind, word je minder geleefd en kom je minder onder druk te staan.

Maar hoe zeg je dan ‘nee’?

Met deze stappen kun jij assertief bedanken en zonder nare gevoelens voor jezelf staan:

  • Zeg het rustig en duidelijk, zonder in de verdediging te schieten.
  • Verzin geen smoesjes, maar sta voor je weigering en vertel kort (!) waarom het niet kan of je het niet wilt.
  • Gebruik geen vage woorden zoals ‘misschien’ en ‘liever niet’. Die laten de deur op een kiertje staan. De ander denkt dat er toch een kans is en gaat misschien doordrukken.
  • Wees begripvol als de ander teleurgesteld is. Maar let op: je kunt wel met hem meedenken, maar het is niet jouw taak om met een oplossing te komen.
  • Bij doordrammers blijf je jouw ‘nee’ rustig herhalen. Verzin er geen redenen bij, je hoeft je niet extra te verantwoorden. Blijft iemand pushen, zeg dan dat je het vervelend vindt dat hij aandringt en loop weg.
  • Vraag indien nodig om denktijd zodat je in alle rust je weigering kunt formuleren. Laat iemand niet onnodig in onzekerheid hangen, dus breng je ‘nee’ wel zo snel mogelijk.

Werk aan je assertiviteit

Blijf je het lastig vinden om 'nee' te zeggen en voor jezelf op te komen? Oefening baart kunst, maar misschien heb je behoefte aan extra ondersteuning. Een assertiviteitstraining helpt je om je uitdagingen te overwinnen.

Bekijk de trainingen

Lees verder

Verminder je stress in 4 vragen

Je moet (of wilt) te veel doen. En dat zo snel mogelijk. En zo goed mogelijk. Herkenbaar? Stel dan deze vragen voordat je in actie springt en laat je minder opjagen. Vanaf nu is het klaar met dat hollen, rennen, vliegen.

Belangrijk is om jezelf (en anderen) bij iedere taak te vragen hoe dringend deze is. Hiermee schat je de hoeveelheid werk beter in, maak je een betere planning en houd je overzicht. Alleen dat al maakt je minder stressvol. 

Urgentie bepalen is echt zo moeilijk niet. Dit doe je namelijk met deze 4 vragen:

1. Moet dat echt nú?

De eerste en belangrijkste vraag. Deze vraag geeft je ruimte om taken te plannen. Je zult zien dat je veel taken echt niet direct hoeft te doen. En dat geeft je meteen al lucht.

2. Moet ík dat echt doen?

Een vraag waarmee je jezelf ‘beschermt’. Voor jezelf en voor die ander. Want misschien is het voor die ander gewoon ‘gemakkelijk’ om het jou te vragen? Dus stel deze vraag en je zult zien dat het aantal vragen aan jou op een positieve manier minder wordt.

3. Moet dat écht op deze manier?

Vraag je af óf en waarom bepaalde urgenties steeds weer terugkomen. Kun je het niet anders regelen? Of is er niet een structurele oplossing te bedenken voor steeds diezelfde urgentie?

4. Is het sowieso nodig dit te doen?

Stel jezelf of de vrager deze wedervraag. Het klinkt misschien wat ‘brutaal’. Maar het is wel een manier om die ander na te laten denken of het wel nodig is. Want ook jij weet vast wel dat vele taken ‘vaak gewoon over gaan in de tijd’.

Probeer het eens uit. Schrijf deze 4 vragen op een papiertje en hang dat (‘onzichtbaar’) bij je werkplek. Dat helpt je eerst de urgentie te onderzoeken, voordat je weer in galop vol stress vertrekt!

Baas over je tijd

Leer efficiënter en effectiever met je tijd omgaan. In de training Timemanagement ontdek je de kunst van prioriteiten stellen, reëel plannen en keuzes maken. Met als doel: grip op je werk en minder stress.

Bekijk de training

Lees verder

Na de burn-out #7: 'Geniet nou eens van je successen'

Hollen, hollen, hollen. Altijd maar hollen. Freek van Kraaikamp werkte zich een slag in de rondte. Met succes. Maar daarvan genieten? Ho maar. Na zijn burn-out besluit hij het hélemaal anders te doen. Want als je behaalde doelen niet viert, wat voor nut hebben ze dan?

Het zal inmiddels een jaar of zeven geleden zijn. Eigenlijk weet ik het nog heel goed, net als mijn vriendin. Beste overhemd aan, mooiste jasje en nog zag ik er niet half zo goed uit als zij. Beetje zenuwachtig, beetje onwennig. Want we gingen eten ‘op stand’.

Nu ben ik niet zo heel snel onder de indruk, maar het Okura was toch wel next level. Ik weet nog dat ik aan het einde van de avond 500 euro moest afrekenen, en grapte dat ik 'hoopte dat mijn studiefinanciering wel gestort was’. Het was een prachtige avond, die ik waarschijnlijk nooit meer zal vergeten. Net als de aanleiding.

Target door het dak

Het was namelijk een cadeautje, van mijn toenmalige werkgever. Als recruiter overschreed ik die maand mijn target. Sterker nog, hij ging vier keer over de kop. Had ik die maand mijn twee ‘plaatsingen’ gedaan, dan was ik met een leuk extra zakcentje naar huis gegaan. Die maand deed ik er acht. En dit was mijn bonus.

Het grappige is dat zowel het succes als het ‘vieren’ in mijn hoofd onlosmakelijk aan elkaar zijn verbonden. Okura is prestatie, prestatie is Okura. Ik kan me niet meer herinneren dat ik mezelf daarna ook nog op zo’n manier heb beloond, en daar baal ik van. 

Stoppen leek onmogelijk

Er zijn de daaropvolgende jaren altijd momenten geweest die het vieren waard waren. Eigenlijk is het een soort succes-sneeuwbal geweest. Ieder jaar nieuwe of grotere successen. Alleen rolde die sneeuwbal zo snel de berg af, dat stoppen haast onmogelijk leek.

Het ging altijd maar door, en daarom was er vrijwel nooit een moment om even te stoppen en te realiseren wat er zojuist gebeurd was. Ieder succes werd de nieuwe standaard, en vanuit die standaard vormde zich weer een nieuw doel.

Altijd iets te doen

Het is gek, maar verklaarbaar, dat ik het enige onvergetelijke ‘viermoment’ van iemand anders kreeg. Iets krijgen is namelijk een stuk makkelijker dan het jezelf cadeau doen. Ik denk dat ik niet de enige ondernemer of zelfstandige ben die met dit probleem kampt.

Wanneer je in de flow en de snelheid zit, dan is het ongelofelijk moeilijk om jezelf te stoppen en te zeggen: nu is het even genoeg, nu ga ik mezelf eens lekker in de watten leggen. Want de zaak, die staat nooit stil. Er is altijd wel iets te doen, een nieuwe droom om te verwezenlijken.

Halfslachtige feestjes

Dus vierde ik het contract voor mijn debuutroman met een paar biertjes in de kroeg. De oprichting van mijn eerste bedrijf met een half glaasje champagne, want er moest nog gewerkt worden. De oprichting van mijn tweede bedrijf vierde ik met mijn vriendin, tijdens de lunch. Bij mij, in de straat. Met 1 glaasje wijn. Want er moest nog gewerkt worden.

Zo ging het met mijn honderdste t-shirt, de tweede en derde druk van mijn roman, mijn voorpagina-artikel in het NRC. En zo kan ik nog wel even doorgaan. Er was altijd een reden om het vieren vooral niet te doen.

Wat is succes zonder viering?

En daar ga ik dus mee stoppen. Vanaf vandaag. Omdat ik heilig geloof dat dit een van de pijlers onder mijn burn-out is geweest. Hollen, hollen, hollen. Altijd maar hollen. Succesvol zijn, maar je niet succesvol voelen. En zoals ik net al aanhaalde: ieder succes vormt de nieuwe standaard, waarna zich weer een nieuw doel vormt. Nu is dat op zichzelf niet eens zo verkeerd. Maar als je die successen niet viert, wat is het nut er dan van om ze na te streven?

Jezelf rijkelijk belonen

Daarom heb ik besloten om aan mijn doelen ook exorbitante beloningen te hangen. Het zal mijn Hollandse kleinburgerlijkheid wel zijn, maar ik schaam me meer voor de krankzinnigheid van de beloning dan voor de idiote doelen. Maar toch. Als je mij in 2019 op en neer ziet vliegen naar Berlijn voor een obscure voetbalwedstrijd of mij een nacht ziet slapen in een bouwkraanhotel in Amsterdam, dan weet je dat het goed met me gaat.

Omdat ik mijn doel heb behaald. En omdat ik het eindelijk van mezelf mag vieren.

Lees verder

‘Stilzitten heb ik moeten leren’

Hij fietst door weer en wind. Traint iedere dag keihard. En focust volledig op zijn expertise. Veldrijder Corné van Kessel strijdt aanstaande zondag voor de Europese titel op het EK-veldrijden. Hij gaat voor de winst, maar is realistisch over zijn kansen. Zijn mental coach leert hem omgaan met onverwachte situaties en teleurstellingen. Een interview over topsport als fulltime baan.

Waarom heb je gekozen voor veldrijden?
‘Je gaat als wielrenner doen waar je goed in bent. En wat je leuk vindt. Mijn talent ligt bij het veldrijden. Daar ben ik achter gekomen door mee te doen aan verschillende wedstrijden. Het is een wisselwerking: ik ben goed in veldrijden. De korte, intensieve wedstrijden. En als je ergens goed in bent, vind je het automatisch ook leuker. En dat motiveert weer om beter te worden.’

De wedstrijden zien er altijd zwaar en uitputtend uit. Word je daar mentaal ook harder van?
‘Nee, dat denk ik niet. Ik train voor die zware omstandigheden en ben eraan gewend. Ik heb wel een mental coach die me leert hoe ik om moet gaan met onvoorziene omstandigheden. Ik vond het altijd lastig om te dealen met tegenvallers. Slechte prestaties, valpartijen. Daar ben ik wel echt in gegroeid. Ik zie mijn coach regelmatig. Hij maakt onderdeel uit van mijn vaste trainingsprogramma.’

Je traint echt voor jezelf. Het is een individuele sport. Toch maak je onderdeel uit van een team. Is er wel een teamgevoel?
‘Ja, dat is er wel echt. We trainen sowieso één keer per week op een vaste locatie met het hele team. Het is natuurlijk anders dan bij het rijden op de weg. Dan kun je een renner centraal zetten. De rest van het team ondersteunt hem. Bij veldrijden kan dat echt niet. Het is veel te risicovol om vol in te zetten op één renner. Omdat de kans op uitval best groot is. Dus ja, je concurreert dan wel met je teamgenoten. Maar dat weet je. En je helpt elkaar echt wel als er iets gebeurt.’

Jij bent fulltime met je sport bezig. Het is niet te vergelijken met een ‘gewone’ baan op kantoor. Kun jij je daar iets bij voorstellen?
‘Ik ben iedere dag fysiek bezig. De sport bepaalt mijn dagritme. Ik let op mijn voeding. En ik beweeg de hele dag. Stilzitten op een kantoor daar kan ik me niets bij voorstellen nee. Ik heb juist moeten leren om stil te zitten. Om uit te rusten. Als topsporter heb je gewoon rust nodig. Ik moet daar heel bewust mee bezig zijn. Netflix helpt me daarbij, haha!’

Werk je aan een meerjarenplan of focus je je op een enkele wedstrijd?
‘Dat is voor iedereen anders, maar ik train voor elke losse wedstrijd. Daar werk ik naartoe. Een meerjarenplan heb ik niet echt. Natuurlijk droom ik van het wereldkampioenschap, maar ik weet ook dat dat lastig zal worden. Met zulke sterke tegenstanders als Matthieu van der Poel en Lars van der Haar. Ik ga gewoon voor elke overwinning die ik kan behalen.’

Maak je ook een carrièreplan voor ná het leven als professioneel wielrenner?
‘Nee. Eigenlijk niet. Ik ben nu bezig met mijn sport en wat de toekomst brengt zie ik wel. Ik hoop natuurlijk ook nog wel wat jaren mee te kunnen. Als ik nu te veel bezig ben met de toekomst na het veldrijden dan leidt dat onnodig af. Ik haal uit iedere dag het maximale om mijn sportambities werkelijkheid te laten worden.’

Schouten & Nelissen sponsor EK-veldrijden
Op 4 november vindt het EK-veldrijden plaats. Schouten & Nelissen sponsort dit sportevenement. Topsport sluit naadlos aan bij onze visie: het schip is zo sterk als zijn bemanning. Coaching en training zorgen ervoor dat mensen het beste uit zichzelf halen. Dat geldt voor sporters, maar zeker ook voor werknemers. Ook het beste uit jezelf halen? Bekijk ons aanbod. 

Bekijk onze opleidingen 

 Foto: cyclingcphotography

Lees verder