• Onze redactie

Bewust werken leidt tot betere zorg

Goede zorg ging altijd al om aandacht, respect en betrokkenheid – om de wensen en behoeften van de cliënt. Maar iedere zorgprofessional weet dat het onmogelijk is om op ieder moment voor alle cliënten klaar te staan. Met de actieteamaanpak namen we een werkinterventie van zorginstelling De Heikant kritisch onder de loep. Dat leidde tot waardevolle inzichten.

‘Nee’ durven zeggen
Het is beter om te werken aan een menselijke, duurzame relatie, waarin de verzorgende ook in staat is om soms nee te zeggen. Door in te zetten op het versterken van zo’n relatie, begrijpen zorgprofessionals bovendien beter de achterliggende emoties van cliënten en welke zorg bij ze past. Evenwicht en oprechtheid dus, wat de dagelijkse sfeer, inzet en kwaliteit van de zorg ten goede komt.

Veranderen doe je samen
Dat vraagt om een nieuwe rol van de moderne zorgprofessional, met een andere manier van denken en werken. Maar veranderen op de werkvloer is niet zomaar gedaan: het vraagt om een zelfkritische blik op vastgeroeste gedrags- en werkpatronen, en een nieuwe mindset over wat goed werk precies inhoudt. En vind daar maar eens de tijd voor. De Heikant nam die tijd door het traject van de Trotse Zorgprofessional te starten.

Bewust werken op De Heikant
De actieteamaanpak werd ingezet op locatie De Heikant van de Tilburgse zorginstelling De Wever. Hier wordt sinds 2014 gewerkt volgens de interventie ‘Van hard werken naar bewust werken’ (VHWNBW). In het kort houdt dit in dat medewerkers het idee moeten loslaten dat werk alleen goed gedaan is als het af is. Zelfs als daar de hele dag met veel stress voor in de rondte is gerend.

Hoe dan wel? Vaker stilstaan en reflecteren op waarom je iets doet. Zelf bewuste keuzes maken over het dagelijkse werk en prioriteiten, ook als dat betekent om juist iets niet te doen. Want zo’n manier van werken leidt op lange termijn tot een betere relatie met de cliënt, en daarmee ook tot betere, persoonlijke zorg.

Wie werkt er al bewust?
Het voornaamste aandachtspunt van de actieteamaanpak was om te peilen hoe zeer het VHWNBW-principe leefde binnen het team. Deelnemers gingen hiermee aan de slag door echte werksituaties op de vloer te observeren en beschrijven. Wie maakte er bewuste keuzes, en hoeveel medewerkers werkten er met veel stress een takenlijst af?

In een daarop volgende onderzoekssessie werd uit de bevindingen snel duidelijk dat VHWNBW nog niet bij alle medewerkers was geïnternaliseerd. Een belangrijke oorzaak was een hoge werkdruk, waardoor medewerkers snel terugvielen in oude patronen van hollen en draven om het werk af te krijgen.

Angst voor gemakzucht
Deelnemers gingen met deze bevindingen in het achterhoofd op de vloer het gesprek aan met medewerkers over de keuzes die ze maakten. Duidelijk werd dat veel van hen VHWNBW vooral (onjuist) beschouwden als kiezen voor zichzelf: er heerste angst voor afkeuring van collega’s, omdat kiezen om iets niet te doen geïnterpreteerd zou worden als gemakzucht.

Vertrouwen en bevestiging
Gesignaleerd werd dat medewerkers meer behoefte hadden aan vertrouwen en bevestiging van hun collega’s en leidinggevenden dat ze regie hadden over hun eigen keuzes. Dat betekende dat VHWNBW organisatiebreed moest worden ingezet en geïmplementeerd om succesvol te kunnen zijn: iedereen moet meedoen, van gastvrouw tot senior leidinggevende.

Aandacht, support en feedback
Zo’n implementatie vraagt om doorlopende aandacht, support en feedback. De actieteamaanpak maakte duidelijk dat een bottom-up-aanpak daarbij goed werkt. Deelnemers die al werkten volgens VHWNBW, konden hun positieve ervaringen en werkplezier direct delen op de vloer met hun collega’s. Niet alleen als het fout ging, maar juist ook als iemand de keuze maakte om bewuster te werken.

Leidinggevenden als inspiratiebron
Dat neemt niet weg dat er ook een belangrijke rol voor leidinggevenden is weggelegd. Deelnemers aan De actieteamaanpak merkten dat medewerkers in hun niet alleen een voorbeeldfunctie zien, maar dat ze ook echt nodig zijn om VHWNBW als concept meer aandacht te geven. Bijvoorbeeld door meer ondersteunde leerinterventies te organiseren over wat VHWNBW precies betekent in concrete situaties. Vanuit welke (gedeelde) normen en waarden er keuzes worden gemaakt. En hoe je elkaar op een opbouwende manier feedback geeft over die keuzes.

Een gecombineerde aanpak is dus de sleutel tot succes: top-down en bottom-up, waarin medewerkers vanuit een georganiseerde visie leren denken en kijken naar een nieuwe manier van werken, en in de praktijk elkaar stimuleren dit na te volgen en uit te dragen.

Concrete antwoorden op moeilijke vragen
Op De Heikant waren deelnemers achteraf erg enthousiast over De actieteamaanpak. Het gaf hen de ruimte om samen een werkinterventie kritisch onder de loep te nemen, en direct wat met die bevindingen te doen. Geen rapport of adviesstuk van bovenaf met vage platitudes, maar concrete antwoorden op belangrijke vragen, gevonden door de mensen die daar elke dag weer mee te maken hebben. Zo kun je als team mensen blijvend enthousiast maken over een nieuwe manier van werken.

Over de actieteamaanpak
Met de actieteamaanpak die we ook bij De Heikant inzetten, krijgen deelnemers de rol van onderzoeker. In de praktijkperiodes gaan zij zelf binnen hun organisatie aan de slag gaan door te observeren, vragen te stellen en experimenten uit te voeren.

Responsive focussing
Deze praktijkperiodes worden afgewisseld met onderzoekssessies waarin deelnemers samen reflecteren op hun opgedane ervaringen. Dit leidt tot nieuwe vragen, opdrachten en experimenten voor een volgende praktijkperiode, waardoor gaandeweg een duidelijk beeld ontstaat op een vraagstuk. Dit wordt responsive focussing genoemd, waarin denken en handelen met elkaar verwoven zijn.

Op deze manier krijgen medewerkers een veilige ruimte om samen kritisch te kijken wat er goed gaat in hun manier van werken, en wat er (nog) beter kan. De methode heeft in de praktijk vaak bewezen om duurzame gedragsverandering bij medewerkers teweeg te brengen.


De actieteamaanpak in jouw organisatie
Naast De Heikant ging Schouten en Nelissen ook bij drie andere zorginstellingen aan de slag met De actieteamaanpak. Hun verhaal lees je terug in het onderzoeksrapport De Trotse Zorgprofessional.

Benieuwd naar hoe De actieteamaanpak bij jouw organisatie kan bijdragen aan effectieve veranderingen en nieuwe inzichten op een vraagstuk? Vraag een gratis inspiratieworkshop aan.

 Ja, ik wil een gratis workshop

  • Onze redactie