Ga naar het hoofdmenu Ga naar de inhoud

Reflecteren op weg naar een delictvrij leven

Thema: Persoonlijke effectiviteit
Rubriek
Klantverhaal
Datum
7 mei 2020
5 minuten leestijd

Inzet van onderzoek als onderdeel van re-integratieprogramma gedetineerden.

Jaarlijks keren 35.000 gedetineerden terug in de maatschappij. De Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI), uitvoerder voor het ministerie van Justitie en Veiligheid en beheerder van alle penitentiaire inrichtingen in Nederland, ondersteunt hen om die terugkeer succesvol te laten verlopen. Met als doel: niet terugvallen in crimineel gedrag. Een van de tools die de DJI hiervoor inzet is de Reflector: een vragenlijst voor gedetineerden, opgesteld en beheerd door de onderzoekstak van Schouten & Nelissen.  

Reflector als tool in re-integratietraject

De Dienst Justitiële Inrichtingen is verantwoordelijk voor de insluiting en het faciliteren van het dagelijkse leven van gedetineerden. Belangrijk daarbij is hun voorbereiding op de terugkeer in de maatschappij: de re-integratie. Het project Detentie & Re-integratie van de DJI draagt mede zorg voor de ontwikkeling en de uitvoering van het re-integratietraject, waar trainingen en de Reflector onderdeel van zijn. In de uitvoering van de trajecten van gedetineerden werkt DJI nauw samen met netwerkpartners, zoals gemeenten en de reclassering. Samen werken zij aan het achterliggende  doel van re-integratie, het voorkomen van recidive en het veiliger maken van de samenleving.

Jaarlijks keren 35.000 gedetineerden terug in de maatschappij(1).

De Reflector is onderdeel van een intake waaraan vrijwel alle gedetineerden moeten meedoen kort na binnenkomst in een inrichting. Samen met andere intake-instrumenten geeft de Reflector een integraal beeld van de persoonlijke omstandigheden, valkuilen en hulpvragen van een gedetineerde. Maartje van Hardeveld, adviseur re-integratie (ex-)gedetineerden bij DJI legt uit: “Op deze manier kunnen gemeenten, reclassering en DJI snel de handen ineenslaan en samen met de gedetineerde een detentie & re-integratieplan uitstippelen en monitoren. De Reflector helpt hierbij.”

Wat houdt de Reflector in?

De Reflector is een digitale vragenlijst. De vragen laten gedetineerden nadenken over zichzelf, het leven binnen en buiten detentie, levensopvattingen en beweegredenen. Het doel is de gedetineerde een zelfbeeld te laten vormen. “Dit is een belangrijke eerste stap naar verandering”, zegt Van Hardeveld. “In het geval van gedetineerden een stap naar een leven zonder criminaliteit. De gedetineerden vinden het over het algemeen leuk om de lijst in te vullen en iets over zichzelf terug te lezen”, maar “niet elke gedetineerde is uiteraard even coöperatief.”

Dit is een belangrijke eerste stap naar verandering.

Na het invullen krijgen gedetineerden direct een persoonlijk rapport mee. Dit rapport laat onder andere zien welke persoonlijke eigenschappen de gedetineerde heeft - denk aan stressbestendigheid en eigenwaarde - en hoe hij of zij wordt beïnvloed en geholpen door de sociale omgeving.

Na het invullen neemt een gedetineerde het persoonlijke rapport door met een medewerker  van het re-integratiecentrum. Vervolgens worden de uitkomsten, samen met de andere informatie uit de intake, als uitgangspunt gebruikt voor het persoonlijke detentie en re-integratieplan van de gedetineerde. Dit kan bestaan uit het volgen van re-integratietrainingen of scholing, het zoeken naar vacatures en solliciteren op een baan, of het werken aan schuldenproblematiek. Aan de hand van de uitkomsten en andere informatie uit de intake gaan de casemanager en mentor met de gedetineerde in gesprek: hoe krijgt hij of zij zijn leven weer op de rit en blijft de gedetineerde uit de criminaliteit? “De Reflector is voor de gedetineerde vaak de eerste keer dat hij goed moet nadenken over hoe hij in het leven staat en wat hem te doen staat om na detentie een delictvrije toekomst te realiseren”, voegt Van Hardeveld toe. “De individuele gedetineerde krijgt beter inzicht in zichzelf en problemen komen naar boven, zoals agressieproblematiek of een drugsverslaving.”

Focusgroepen en participatieve observaties herijken vragenlijst

In 2018/2019 heeft DJI onder begeleiding van Schouten & Nelissen een grondige aanpassingsslag op de Reflector gemaakt. Co-creatie en kwalitatieve onderzoeksmethodieken zoals de focusgroep en participatieve observatie vormden een belangrijk onderdeel van dit proces.

Eerst evalueerde een groep casemanagers en re-integratietrainers de Reflector onder leiding van een research consultant van Schouten & Nelissen. Op basis van deze focusgroep stelde de consultant een nieuwe vragenlijst op. Die werd voorgelegd aan diverse interne stakeholders. Vervolgens was het woord aan gedetineerden zelf. Van Hardeveld: “De research consultant en ons projectteam hebben toen de nieuwe Reflector doorgenomen samen met een aantal gedetineerden waarvan het vermoeden was dat zij een licht verstandelijke beperking (LVB) hadden. Doel was om te kijken of de Reflector toegankelijk en begrijpelijk was voor de gehele populatie.” Door naast de gedetineerden te zitten en mee te kijken tijdens het invullen, konden de laatste knelpunten uit de vragenlijst worden gehaald. 

Van de gedetineerden belandt 27,6% binnen 2 jaar opnieuw in de cel(2).

Na de laatste aanpassingen namen de penitentiaire inrichtingen de vernieuwde Reflector in gebruik. Dat dit aanpassingsproces tot goede resultaten heeft geleid, blijkt uit geluiden die Van Hardeveld hoort vanuit de organisatie: “Ik kreeg bericht uit een van de inrichtingen dat  de nieuwe vragen voor LVB’ers heel verhelderend zijn. Een aantal gedetineerden had het nog wekenlang over de nieuwe Reflector.” Binnenkort worden reacties vanuit de hele organisatie verzameld voor een evaluatie.

Hoe kan onderzoek worden ingezet in jouw organisatie?

Het ‘traditionele’ medewerkersonderzoek kennen de meeste organisaties wel. Maar er is nog veel meer mogelijk aan onderzoek, zoals de Reflector van de DJI laat zien: van doorlopend vragenlijstonderzoek tot een kwalitatieve case study. Welke vorm je kiest, hangt af van de onderzoeksvraag.

Wil je graag meer weten?

Bekijk de mogelijkheden voor organisatieonderzoek of neem contact op met de afdeling onderzoek van Schouten & Nelissen via research@sn.nl

                                                                                  

Bronnen:

  1. DJI
  2. dji.nl