Gelukkig worden in werk en leven: de visie van geluksexpert Patrick van Hees

Gelukkig worden van werk? Het hoeft niet

De laatste jaren is er steeds meer aandacht voor geluk en voor de maakbaarheid van het leven in het algemeen. Reden genoeg om meteen met de deur in huis te vallen: moet werk je eigenlijk gelukkig maken?

Patrick lacht even, maar heeft een duidelijk antwoord: "Het moet je in ieder geval niet óngelukkig maken: werk je elke dag op een plek waar je niet blij bent, dan weegt dat wél zwaar mee. Voor sommige mensen is het al genoeg als werk niet ongelukkig maakt, denk aan wie naast een baan ook mantelzorgt en zijn geluk vooral uit zijn gezin haalt. Voor hen mag werk gerust op de achtergrond blijven: puur een plek waar je met plezier naartoe gaat, zonder dat het de energie opeist die je thuis nodig hebt.”

En voor wie werk wél een grote plek in zijn leven inneemt? Ook dat is voor Patrick geen enkel probleem – sterker nog, hij ziet het regelmatig.

"De enige vraag is dan: gaat het niet ten koste van je relaties en de dingen die je energie geven? Zolang je baan niet verdringt wat je verder belangrijk vindt, kan werk best een groot deel van je identiteit zijn. Het wordt pas lastig bij mensen die weinig tegenwicht hebben."

Waarom een bereikt doel je niet per se gelukkiger maakt

Een veelgemaakte denkfout over wat gelukkig maakt, is dat geluk een eindresultaat is, na een behaald doel: "Als ik nou eenmaal directeur ben van een organisatie, dan ben ik pas écht gelukkig. Want in de praktijk pakt dat anders uit: een topbaan is eigenlijk per definitie ook een stressbaan. Dan moet je vaak langere werkdagen maken, precies de dingen die geluk ondermijnen. En dan blijkt zo’n einddoel achteraf minder voor te stellen dan gehoopt.”

En dat is precies waar geluk om draait: de balans binnen een groter geheel: "Het gevaar met geluk nastreven is altijd dat mensen denken: ik moet maar iedere dag gaan sporten, dan word ik wel gelukkig. Of: als ik maar investeer in relaties, dan word ik wel gelukkig. Maar geluk zit in een combinatie van heel veel facetten," een gedachte die ook aan de basis ligt van zijn eigen D.O.M.-theorie.

Waar word je gelukkig van? Opladen en job crafting

D.O.M. staat voor Doelen, Oplaadpunten en Mensen. Binnen die drie onderdelen onderscheidt Patrick 28 geluksvoorspellers die samenhangen met geluk.

Doelen gaat over waar je naartoe werkt en wat je richting geeft, denk aan autonomie, dankbaarheid en veerkracht. Oplaadpunten draaien om wat je energie teruggeeft, zoals genieten, slaap en ontspanning. En Mensen staat voor de kwaliteit van je sociale contacten en relaties.

Van de drie zijn het volgens Patrick vooral de oplaadpunten waar voor veel mensen winst te behalen valt. Voldoende opladen speelt ook een belangrijke rol bij het bewaken van je energie en belastbaarheid.

Patrick maakt hierbij onderscheid tussen lichamelijk en geestelijk opladen, actief en passief, maar wat iedereen minimaal nodig heeft, is dat laatste: pure rust. Iets wat vaak over het hoofd wordt gezien, want alles kost energie, ook dingen die achteraf ontspannend zijn, zoals sporten.

De denkfout die Patrick het vaakst tegenkomt heeft hiermee te maken: “Mensen denken onbewust ‘ik moet werken, werken, werken, en daarna ga ik wel opladen’ – in plaats van je werkdag zo vorm te geven dat het minder hoeft te kosten.”

“Ben je toch niet zo'n ochtendmens, of gewoon druk met de kinderen 's ochtends? Probeer dan je meetings iets later in de ochtend te plannen," oppert hij, zodat je werk beter aansluit op je eigen bioritme. Het is natuurlijk niet voor elke functie of elk team haalbaar, maar het laat zien hoe klein zo'n aanpassing al kan zijn.

Ook simpelweg uitspreken wat je nodig hebt, samenwerken met collega's die je energie geven in plaats van kosten, of je baan op kleine punten anders inrichten: het scheelt allemaal.

Ook aan de derde pijler, Mensen, hecht Patrick veel waarde. Volgens hem levert contact met iemand in dezelfde ruimte meer op dan contact via een scherm. Zo wijst hij erop dat mensen dertig keer vaker lachen als ze samen zijn.

Hoe word ik gelukkig: een paar goede vragen doen vaak al genoeg

Toch zijn oplaadpunten plannen niet het hele verhaal. “Ook al regelt een werkgever alles rondom werkgeluk goed, binnen dezelfde afdeling en vergelijkbare functie en leeftijd – blijkt de één toch een stuk gelukkiger dan de ander.” Voor Patrick is dat een belangrijk vertrekpunt: “Het draait niet alleen om de omstandigheden die een werkgever kan verbeteren, maar vooral om mensen zelf te leren wat aan hún geluk bijdraagt.”

Die kennis hoeft niet voort te komen uit een jarenlang traject naar meer zelfinzicht. Patrick merkt naar eigen zeggen vaak al na inzicht in hun eigen geluksprofiel en eventueel één of een paar coachingsgesprekken dat mensen beter zicht krijgen op wat aan hun geluk bijdraagt en wat ze daarbij zelf kunnen doen."

Een laagdrempelige eerste stap is om met Patricks D.O.M.-visie te onderzoeken waar jij je geluk uit haalt en waar voor jou nog ruimte zit. Zijn boodschap daarbij, kort en krachtig:

Dus wil je íets onthouden van dit gesprek, duik dan eens in je eigen geluksprofiel: "Hoe zit mijn geluk in elkaar? Aan welke knoppen zou ik moeten draaien?" Niet omdat er één antwoord is dat voor iedereen geldt, maar omdat je zo bewuster kunt kijken naar wat jou energie, richting en verbinding geeft.