5 effectieve tactieken om assertiever te worden

In het kort: wat betekent assertief zijn? 

Assertief zijn betekent dat je duidelijk uitspreekt wat je vindt, wilt en nodig hebt, zonder over de ander heen te stappen. Je komt voor jezelf op en houdt tegelijk rekening met de ander. 

Daarmee zit assertief gedrag tussen twee uitersten in. Aan de ene kant kun je jezelf te veel aanpassen en je eigen wensen opzijzetten. Aan de andere kant kun je vooral je eigen belang vooropstellen en weinig ruimte laten voor de ander. 

Assertiviteit draait dus om beide: jezelf serieus nemen én de ander respecteren. 

Wil je uitgebreider weten wat assertiviteit inhoudt en welke vormen van assertief gedrag er zijn? Lees dan verder op onze pagina over assertiviteit. 

Assertief zijn is niet hetzelfde als hard zijn 

Een hardnekkige misvatting over assertiviteit is dat je moet leren om stevig ‘nee’ te roepen of voortdurend voor jezelf op te komen. Maar assertief gedrag is veel breder. 

Misschien is juist luisteren jouw uitdaging. Of aangeven dat je ergens hulp bij nodig hebt. Een compliment aannemen zonder het meteen weg te wuiven. Of tijdens een vergadering zeggen dat je het niet eens bent met een voorstel. 

Je hoeft dus geen ander mens te worden om assertiever te zijn. Het gaat erom dat je in situaties waarin je jezelf normaal inhoudt, bewust iets anders probeert. 

Hoe word je assertiever? 5 tactieken 

Assertiever worden leer je vooral door te oefenen. Begin bij situaties die je regelmatig tegenkomt. Daar kun je nieuw gedrag uitproberen zonder meteen alles anders te hoeven doen. Denk aan: grenzen stellen, feedback geven én ontvangen, een verzoek weigeren of juist doen. Hieronder vind je vijf praktische tactieken die je direct kunt toepassen om assertiever te worden in je werk of privéleven. 

1. Geef je grenzen duidelijk aan 

Een collega vraagt of je vanmiddag nog ergens naar kunt kijken. Je agenda zit vol, maar voordat je erover nadenkt heb je al ‘is goed’ gezegd. Herkenbaar? 

Grenzen aangeven speelt niet alleen op het werk. Misschien vraagt een vriend je te helpen bij een verhuizing terwijl je eigenlijk rust nodig hebt, of zeg je ja tegen een familieverplichting terwijl je liever tijd voor jezelf houdt. 

Een ander kan pas rekening houden met je grens als je die zelf uitspreekt. Bedenk dat mensen het meestal niet kwaad bedoelen. Ze kunnen alleen niet in jouw binnenste kijken. Daarvoor hoef je geen uitgebreide verdediging te geven. 

Zo geef je duidelijker je grens aan: 

• Spreek vanuit jezelf: ‘Ik wil’, ‘ik vind’ of ‘ik heb nodig’. 

• Zeg concreet wat wel en niet lukt. 

• Geef één of twee redenen in plaats van een lange uitleg. 

• Vermijd woorden die je boodschap onnodig afzwakken. 

Bijvoorbeeld: ‘Vandaag lukt het me niet om dit erbij te pakken. Morgenochtend kan ik er wel naar kijken.’ 

Je wijst daarmee niet de ander af. Je maakt duidelijk wat voor jou haalbaar is. Assertief zijn betekent dus niet dat je hard bent, maar dat je helder en respectvol communiceert over je grenzen. Dat draagt bij aan wederzijds begrip én zelfvertrouwen. 

2. Geef feedback vanuit jezelf 

Iemand vertellen dat je ergens last van hebt, kan spannend zijn. Zeker als je de relatie goed wilt houden. 

Toch hoeft feedback niet aanvallend te zijn. Hoe concreter je benoemt wat je ziet en wat dat met je doet, hoe kleiner de kans dat het gesprek over verwijten gaat. 

Een eenvoudige manier is de IK-IK-JIJ-methode. De drie stappen van de methode 

• IK: benoem feitelijk welk gedrag je ziet of hoort. 

• IK: vertel welk effect dat op jou heeft en wat je graag anders wilt. 

• JIJ: vraag hoe de ander hiernaar kijkt.

Bijvoorbeeld: ‘Ik merkte dat je me een paar keer onderbrak tijdens het overleg. Daardoor kreeg ik mijn punt niet goed afgemaakt. Ik wil graag dat je me de volgende keer laat uitpraten. Hoe kijk jij daarnaar?’ 

Zo kom je voor jezelf op én laat je ruimte voor het perspectief van de ander. 

3. Leer assertief omgaan met feedback 

Assertiviteit gaat niet alleen over zelf iets zeggen. Het gaat ook over hoe je reageert wanneer iemand iets tegen jou zegt. 

Kritiek kan ervoor zorgen dat je meteen wilt uitleggen waarom je iets hebt gedaan. Of dat je de fouten van de ander erbij haalt. Begrijpelijk, maar daardoor hoor je soms nauwelijks meer wat iemand je probeert te vertellen. Probeer eerst te luisteren. 

Wat is jouw eerste reactie op kritiek: uitleggen, jezelf verdedigen, stilvallen of doorvragen? 

Vraag bijvoorbeeld: 

• Wat bedoel je precies? 

• Kun je een voorbeeld geven? 

• Wat zou je graag anders zien? 

Daarna bepaal je zelf wat je met de feedback doet. Assertief reageren betekent niet dat je het automatisch met de ander eens hoeft te zijn. 

Hetzelfde geldt voor complimenten. Krijg je er één? Probeer dan niet meteen te zeggen dat het ‘wel meeviel’. Een simpel ‘dank je wel’ is genoeg. 

4. Zeg duidelijk nee tegen een verzoek 

Nee zeggen is waarschijnlijk een van de bekendste voorbeelden van assertief gedrag. En voor veel mensen ook een van de lastigste. 

Misschien ben je bang dat iemand teleurgesteld raakt. Of voel je je verantwoordelijk om te helpen. Maar steeds ‘ja’ zeggen terwijl je eigenlijk ‘nee’ bedoelt, kan ervoor zorgen dat je eigen grenzen langzaam opschuiven. 

Wil je een verzoek weigeren? Houd het dan eenvoudig: 

• Zeg ook echt het woord ‘nee’, spreek het duidelijk uit. 

• Vermijd vage formuleringen als ‘misschien’, ‘eigenlijk liever niet’ of ‘ik denk niet dat het lukt’. 

• Geef kort aan waarom je nee zegt. 

• Blijf bij je antwoord als iemand opnieuw aandringt. 

Bijvoorbeeld: ‘Nee, ik kan dit vandaag niet overnemen. Ik heb mijn tijd nodig voor mijn eigen deadline.’ 

Blijft iemand aandringen? Dan kun je ook dát benoemen: ‘Ik heb aangegeven dat het niet lukt. Ik merk dat je blijft vragen en ik wil graag dat je mijn antwoord respecteert.’ 

Duidelijk zijn kan ongemakkelijk voelen. Dat betekent niet dat je iets verkeerd doet. 

5. Durf ook te vragen wat je nodig hebt 

Voor jezelf opkomen betekent niet alleen grenzen stellen. Het betekent ook dat je durft te vragen om iets wat voor jou belangrijk is. 

Misschien wil je hulp bij een project. Meer duidelijkheid over een opdracht. Tijd om iets te leren. Of wil je dat een collega rekening houdt met een afspraak. Maak je verzoek zo concreet mogelijk. 

In plaats van: ‘Het zou wel fijn zijn als iemand hiernaar kan kijken.’ 

Kun je zeggen: ‘Wil je vanmiddag een half uur met me meekijken naar dit voorstel?’ 

De ander mag daar vervolgens ook nee op zeggen. Dat hoort bij assertieve communicatie: jij mag iets vragen en de ander mag daarop reageren. 

Assertiever worden op het werk? Begin klein 

Je hoeft niet te wachten op een conflict om te oefenen met assertiviteit. Juist kleine momenten op je werk zijn geschikt om te starten met oefenen. 

Denk bijvoorbeeld aan: 

• Tijdens een overleg je mening geven voordat iemand anders dat doet; 

• Aangeven dat een deadline niet haalbaar is; 

• Om hulp vragen wanneer je vastloopt; 

• Een extra taak weigeren als je agenda vol zit; 

• Iemand aanspreken op gedrag waar je last van hebt. 

Kies eens één situatie waarin je jezelf normaal gesproken snel aanpast of inhoudt. 

Wat zou je de volgende keer iets duidelijker kunnen zeggen? 

Maak het klein en concreet. Assertiever worden ontstaat niet doordat je één keer precies de juiste woorden vindt. Je ontwikkelt het door steeds opnieuw te merken wat er gebeurt, iets anders te proberen en daarvan te leren.