Wat is reflecteren en waarom is het belangrijk?

Wat is reflecteren? 

Reflecteren betekent dat je bewust terugkijkt op wat je hebt meegemaakt, gedacht, gevoeld en gedaan. Je onderzoekt wat er gebeurde, wat je daarvan kunt leren en wat je een volgende keer wilt meenemen.

Daarmee verschilt reflecteren van evalueren. Bij evalueren kijk je vooral naar het resultaat: zijn de doelstellingen gehaald? Bij reflecteren onderzoek je ook het proces en jouw eigen rol daarin. Wat beïnvloedde jouw keuzes? Welke patronen herken je? En wat zegt dat over wat je verder wilt ontwikkelen?

Zo zet je een werkervaring om in een leerervaring. Je kijkt niet alleen terug, maar gebruikt wat je ontdekt om een volgende keer bewuster te handelen.

De valkuilen bij reflecteren 

Reflecteren helpt wanneer je iets nieuws ontdekt of tot een volgende stap komt. Maar je kunt ook blijven hangen in wat er misging. Dan wordt terugkijken al snel piekeren. 

Merk je dat je steeds dezelfde gedachten herhaalt of vooral hard over jezelf oordeelt? Neem dan wat afstand. Richt je opnieuw op één concrete situatie en op wat je daadwerkelijk kunt beïnvloeden. Soms helpt het ook om je gedachten met iemand anders te bespreken. 

Zo maak je tijd om te reflecteren

Reflecteren schiet er gemakkelijk bij in wanneer je agenda volstaat met afspraken en deadlines. Plan daarom bewust een moment waarop je niet meteen door hoeft naar de volgende taak.

Dat hoeft niet iedere dag. Begin bijvoorbeeld met één reflectiemoment per maand. Kies een rustige plek, zet je meldingen uit en schrijf kort op wat je opvalt. Noteer ook wat je wilt vasthouden of een volgende keer wilt proberen. Door dit regelmatig te doen, leer je steeds gerichter reflecteren.

3 manieren om anders te reflecteren 

Wil je vaker reflecteren? Dan is het fijn om daarbij eerlijk te kunnen zijn tegen jezelf. Maar wees ook niet te hard! Besteed aandacht aan dingen die wel goed gaan – dat geeft motivatie voor jezelf en je team. Ook wil je natuurlijk tijd vrij kunnen maken voor reflectie. Tussen belletjes en meetings door is het nu eenmaal moeilijk om stil te staan. Maak daarom tijd vrij in je agenda om prioriteiten te stellen.

Plan bijvoorbeeld maandelijks een reflectiemoment in, op een dag die doorgaans rustig(er) voor je is. Laat je telefoon en emailnotificaties even voor wat ze zijn. Reflecteer op een prikkelarme plek en schrijf je gedachten op.

Wanneer je voelt dat er actie aan wilt koppelen, schrijf je dit ook op, zodat je er bij een volgend moment weer op kunt reflecteren. Wil je aan de slag gaan met zelfreflectie? Adriaan Wagenaar geeft je nog meer waardevolle tips.

1.     Reflecteer gezamenlijk op moeilijke vraagstukken

Waarom reflecteren in je eentje niet altijd de voorkeur heeft? Samen reflecteren is een belangrijke vaardigheid voor professionals. Op die manier kun je sneller tot de kern komen en problemen oplossen, legt Wagenaar uit.

“Studenten die bij elkaar nagaan hoe een opdracht of module verloopt, levert veel op.” Hij ziet als opleidingsmanager Bedrijfskunde in de praktijk hoe dit regelmatig leidt tot nieuwe inzichten.

“Deelnemers en studenten ervaren dat je in veel gevallen samen sterker staat. Ze ervaren dat reflecteren nieuwe inzichten geeft om een probleem op te lossen. Dat maken we mogelijk met een online samenwerkingsomgeving waarin studenten onderling met elkaar kunnen overleggen.”

Maar ook met een cultuur en veilig leerklimaat die zo’n houding aanmoedigt, vertelt Wagenaar enthousiast. “Praat, stel vragen en leer van elkaar.”

Geen wonder dat Wagenaar reflecteren op een effectieve manier wil integreren in de innovatie van ontwikkeltrajecten. “Professionals worden sterker als reflecteren niet een verplichting is om een studiepunt te scoren.” Het is volgens hem een essentiële skill die ze ontwikkelen, om sneller tot de kern van een vraagstuk te komen.

2.     Maak je reflectie eens visueel

Wagenaar ziet het reflecteren als een integraal onderdeel van je ontwikkeling als professional. “Dat reflecteren kan echt met veel meer dan alleen een reflectieverslag. Zo zijn ze op Stanford University bezig met zogenaamde skillprints waarop reflecteren veel visueler wordt aangepakt.”

Zo’n print kun je volgens Wagenaar zien als een soort plattegrond van een metronetwerk van een grote stad. Daarin beweeg je van knooppunt naar knooppunt. Zo maak je een route voor jezelf over hoe je een professional wordt op welke gebieden. Waar nam je een afslag en waarom? Op welke halte bleef je langer staan?

“Door een skillprint zie je onmiddellijk waar je staat in je eigen leerproces, vervolgt Wagenaar met veel enthousiasme. Het geeft enorm waardevolle inzichten. “Wat heb je bereikt, wat wil je nog bereiken en welke rol speelt de volgende ‘halte’ in je leerproces?” Door het te visualiseren doorloop je het hele proces nog eens met je rechterhersenhelft, waar de creativiteit zit.

Maar bovenal kun je de skillprint zien als een gespreksopener: een kaart die anderen uitnodigt om jou die fundamentele vragen te stellen waardoor je samen nieuwe mogelijkheden ontdekt. “Een skillprint hoeft ook helemaal niet mooi te zijn”, benadrukt Wagenaar, “als het voor jou maar inzichtelijk is.”.

Tijdens trainingen van Schouten & Nelissen werk je ook aan een persoonlijk actieplan. Zo ontwikkel je jouw routekaart voor persoonlijke en professionele groei.

3.     Geef de manager en filosoof in jou allebei de ruimte

We hebben allemaal een drukke agenda - waarom juist wél die tijd nemen om tot inzichten te komen? Juist op organisatieniveau speelt reflectie een grote rol in succesvol ondernemerschap, legt Wagenaar uit.

“Zie het zo: in ons hoofd zit een manager en een filosoof. De manager haat vragen, de filosoof is er gek op. De manager wil alle vragen het liefst meteen oplossen en verder gaan. De filosoof wil ‘zwangere’ vragen stellen waar een idee uit geboren kan worden.

Deze ‘zwangere’ vragen zijn niet bedoeld om te beantwoorden, maar om een gesprek op gang te zetten. Ze zijn bedoeld om verandering en inzicht te bewerkstelligen. Wie zijn we als bedrijf? Waarom doen we wat we doen?”

De kunst is om de filosoof en de manager beiden de ruimte te geven in je werk, vertelt Wagenaar gedreven verder. “Die reflectie is een belangrijk onderdeel in het bedrijfsleven. Het stelt je in staat om meer te doen dan alleen te bedenken hoe je bepaalde problemen zo snel en efficiënt mogelijk oplost.”

De waarde van het blijven reflecteren

Ben je in staat om te blijven reflecteren? Dan geeft je dit jou de mindset om nieuwe, spannende processen en denkwijzen te introduceren binnen een organisatie. Beslissingen die écht impact hebben.

“En dat vraagt om een manier van denken en reflecteren die je tijdens een training persoonlijk- of professioneel leiderschap of creatief denken echt aanmoedigt. Alleen zo kan je als professional echt belangrijke stappen zetten", besluit Wagenaar.